Na 20 jaar bouwen, eindelijk rijden!

Eindelijk was het zover. Op 23 april ging ik met de locomotief in de kofferbak naar Enschede om voor het eerst te rijden op rail van Modelbouw Vereniging Twente. Aan wat er nog mis kon gaan wilde ik even niet denken. Ik had verhalen gehoord van medebouwers die na het opstoken van de locomotief onverrichter zake weer naar huis gingen omdat er toch nog iets niet bleek te kloppen. Ook in de kofferbak een emmer steenkolen, houtskool van de BBQ doordrenkt met lampolie, een ventilator met bijbehorende, propvol geladen accu, een aansteker, een kolenschep en een pook. Daarnaast nog het nodige gereedschap, want je weet maar nooit, een paar poetslappen, twee oliespuiten en 4 cola flessen van 1,5 liter met gekookt en gezeefd regenwater plus een tot enorme injectiespuit omgebouwde fietspomp om de ketel met water te vullen. Ik geloof dat Roy Donders met minder op stap gaat om zijn zegenrijke werk te doen. De auto kon ik dicht bij de baan parkeren wat voor de rug een voordeeltje was. De locomotief weegt met water erin ongeveer 19 kilo. Het opstoken met kolen had ik al een paar keer thuis gedaan om wat ervaring op te doen. Beginnen met een laagje houtskool met lampolie en dat aansteken. Met een ventilator op de schoorsteen krijg je voldoende trek om snel een mooi houtskool vuurtje te krijgen. Dit vuurtje een beetje voeren met nog wat houtskool totdat de druk in de ketel begint op te lopen. Inmiddels is er dan voldoende stoom om de blazer aan te zetten en kan de ventilator eraf. Tijd nu voor echte steenkool! Na enige tijd loopt de druk snel op en begint de veiligheid af te blazen.
Ondertussen zijn alle draaipunten gesmeerd en is de cilindersmering bijgevuld. Een volgwagentje geleend en met een touwtje aan de locomotief gemaakt. Kon mooier! Ik nam plaats op het wagentje en kiepte bijna met de hele combinatie van de rails. Een tweede poging leverde hetzelfde resultaat op.  De omstanders waren inmiddels wat bezorgd geworden. Om te blijven zitten is het raadzaam niet naar de zijkant over te hellen. Deze evenwichtsoefeningen kon ik 30 jaar geleden een stuk eleganter volbrengen dan nu. Eenmaal in balans wist ik toch de ganghandel in de juiste stand te zetten en de regulateur te openen. Met samengeknepen billen, bang dat ik weer zou omgaan, werd ik zachtjes in beweging gebracht door de locomotief. Pure sensatie na 20 jaar!
Alles leek te werken zoals het hoorde. Naar één rondje was echter het waterpeil dramatisch gezakt en moest ik met de hand stevig bijpompen. De aspomp kon het blijkbaar niet aan. Nadat het water weer op peil gepompt was, nog een rondje gereden. Ik probeerde zo zuinig mogelijk te rijden met een minimale vulling van de cilinders. Ook nu het waterpeil gevaarlijk laag. De locomotief liep verder fantastisch en trok goed maar er viel nog een hoop te leren. Door onervarenheid ging het vuur soms uit maar dat kon het plezier nauwelijks bederven! Die dag heb ik de locomotief 3 keer opnieuw opgestookt. We hebben zeker 8 rondjes gereden, ook met twee volwassenen op het volgwagentje. Wordt vervolgd.

Afstellingsproblemen

Toen ik de locomotief op lucht liet lopen merkte ik dat er een onregelmatigheid was tussen de heengaande en de teruggaande slag. De heengaande slag was sneller dan de teruggaande slag.
Kennelijk kwam er vroeger stoom in de cilinder bij de heengaande slag dan bij de teruggaande slag.
Dit probleem deed zich aan beide kanten voor en in eerste instantie werkte het elkaar ook nog tegen.
Kortom, ondanks mijn pogingen om de stoomschuif goed af te stellen was dit niet goed gelukt.
Ik had al eens de geruststellende woorden gehoord dat de machine met stoom heel anders reageerde.
Het was nu met stoom en het ging niet goed. Blijkbaar als gevolg hiervan, was ook de snelheid niet goed te regelen. De machine kon eigenlijk alleen maar snel lopen. Een beetje onhandig op de baan: of slippen of stilstaan. Ik heb op een gegeven moment de de beide stoomschuiven een voor een afgesloten om te zien waar het probleem vandaan kwam. Beide kanten hetzelfde probleem zoals ik vreesde. Internet gaf gelukkig veel uitgebreide artikelen over de Walschaerts stoomverdeling. Een ding was al duidelijk: bij afstelling van de schuif moest met de zuiger in het middenstand en de schaarstang/het schaarblok op het draaipunt van de schaar staan. In deze stand moet de voorloop hefboom haaks op de zuigerstang staan. Naar mijn mening was dat ook het geval. Het heeft meer dan een week geduurd voor ik het "heldere" idee kreeg om de middenstand van de zuiger in de cilinder na te meten. De zuiger bleek, met de krukpen in de laagste stand, niet in het midden te staan! De voorloop hefboom stond wel haaks op de zuigerstang maar de zuiger stond niet in het midden. Hier had ik dus een fout gemaakt. De slingerarm die de heen en weer gaande beweging van het kruishoofd overbrengt op de voorloop hefboom had niet de juiste lengte. Dit was te wijten aan een gedachtefout die ik had gemaakt. Ik ging er van uit dat de de zuiger in het midden stond als de krukpen in zijn laagste stand stond, recht onder het midden van de as. Na de zuiger in het midden van de cilinder gezet te hebben bleek de krukpen iets voorbij de loodlijn uit het hart van het kruishoofd te staan. Achteraf logisch: als je vanuit het draaipunt van het kruishoofd, met de zuiger in de middenstand, een cirkel trekt met de lengte van de drijfstang dan gaat deze cirkel door het middelpunt van het wiel maar snijdt het loopvlak van het wiel voorbij het punt waar het wiel de rails raakt. Daarmee werd duidelijk dat, in deze stand, de slingerarm te lang was. Hierdoor werd aan top en bodem van de cilinder op het verkeerde moment stoom toegelaten met als resultaat de onregelmatige loop van de machine. Nu begreep ik ook waarom op alle technische tekeningen de krukpen iets voor het laagste punt stond: bij deze stand stond de zuiger in het midden van de cilinder!
"Verstand komt met het ambt", zei mijn opa. Naar aanleiding van mijn bevindingen heb ik twee nieuwe slingerarmen gemaakt en dat heeft geholpen. De machine loopt nu veel regelmatiger en kan nu ook langzaam lopen.

De voorloop hefboom in verticale
positie met de zuiger in de middenstand.

De te lange slingerarm

Hulpstukje om de hartafstand van de
draaipunten te bepalen

Verstelbaar hulpstukje

De oude en de nieuwe slingerarm,
een behoorlijk verschil en
dus een behoorlijke fout!

Omdat het persbewijs van de ketel in 2012 is afgegeven moet ik de ketel eerst laten herkeuren. Daarna ga ik de locomotief op kolen laten lopen. E.e.a. kost wat tijd en om die tijd te doden ben ik inmiddels begonnen met een 5 inch model van de Bello naar de tekening van J. van Rooyen. Later meer.

Onder stoom

Na vooral de kranen en de inlaatkleppen te hebben gereviseerd (lees: omgebouwd) heb ik het er nog een keer op gewaagd. Vandaag, zondag was het zover. Door het mooie weer kon ik de locomotief buiten zetten en na het vullen van de waterbakken heb ik met perslucht de machine laten lopen om zo door de aspomp de ketel te vullen. Na vulling de brander door de vuurdeur gestoken en de ketel opgestookt. De druk steeg totdat het gas op was. 3 Bar stond op de manometer. Gelukkig had ik nog een andere gasfles met voldoende gas om verder te gaan. Door het lekken van de veiligheid kon ik niet meer dan 5 bar halen, wel voldoende om de machine te laten lopen. Ik ga nieuwe veiligheden maken in de hoop dat nauwkeuriger werken de lekkage opheft. Alle kranen waren nu goed stoomdicht. Ik had na de afstelling van de stoomschuiven de deksels er nog niet op gezet.
Op deze manier kon ik controleren of de smeerpomp werkte. Die werkte goed, er kwam een mooie vette olie/water emulsie uit de stoomuitlaat.

                Opwarmen met de brander

Lopen op stoom voor de tweede keer

Vanuit de cabine

Stoom afblazen

Tussendoor

Als ik een lange periode niet aan de locomotief had gewerkt maakte ik vaak gereedschap om er weer een beetje in te komen. Een van de 'tussendoortjes' was een boormachientje dat ik in een Engels boek ' Workshop Techniques' van G. H. Thomas vond. Het boek beschrijft het boormachientje en het maken tot in detail. Het boormachientje leek me niet alleen leuk om te maken maar ook handig door de hulpstukken voor het klinken en het draad snijden met heel kleine tappen. Er bestaan gietstukken voor het boormachientje maar ik heb, om de kosten wat te drukken, gekozen voor vierkant gietijzer staf, besteld bij Sauerbier.
De rest kwam min of meer uit de rommelbak op het boorkopje na. YouTube laat zien dat er veel meer mensen zijn die dit boormachientje hebben ontdekt en een flink aantal heeft gekozen voor eigen oplossingen.
Het boormachientje staat bekend onder de naam U.P.T, Universal Pillar Tool. Het is een klein kolom boormachientje met naast een arm waar het boormachientje in zit ook nog een arm voor het hulpgereedschap.

Alleen de boorarm

nog ongeverfd

Het verwerken van het gietijzer geeft grafietstof door de hele werkplaats. Er moesten 6 gaten van 20 mm in het gietijzer gekotterd worden en werkelijk alles was zwart. Ik heb dat op de draaibank gedaan. De gaten moesten per arm nauwkeurig de zelfde hartafstand hebben en absoluut haaks op de lengteas zijn. Na in iedere arm één gat gemaakt te hebben heb ik daarna met behulp van een mal met daarop een prop waarover het eerste gat paste, het tweede gat gemaakt. Daarna de gaten op maat gehoond. Werkte perfect.
Voor de boortafel vond ik een oude V-snaar pulley van de juiste diameter. De maten in het boek geven een wat grotere dikte aan maar het had verder geen gevolgen voor het functioneren.                                                                      

Veel stof voor het zover was.

De boorarm van boven met in de ring
een kogellager om de booras
 aan te drukken

Nadat het machientje klaar was moest ik nog een motor zien te vinden die d.m.v. een pulley en een ronde snaar de boor kon aandrijven. Probleem was dat een geschikte motor ongeveer €250 moest kosten.Vond ik wel erg prijzig. Na veel zoeken vond ik een oude geld telmachine in de Kringloopwinkel. Voor minder dan €10 deden ze hem niet weg maar als de motor het niet deed mocht ik hem terugbrengen en, geld terug! De motor deed het, al was hij niet heel sterk en het toerental vond ik wat laag :1425 toeren. Toch gehouden en een vrij grote pulley gemaakt om toch nog wat snelheid te krijgen. Het werkt, maar bij iets te grote belasting stopt de motor. Ik boor er voornamelijk gaatjes mee van 0,7 tot 1,5 mm en dat gaat prima.

Na een paar jaar gebruik

Het tap hulpstuk

Voor de wat grotere tappen.

De geleide wieltjes kunnen in twee
 hoogtes (twee toerentallen) gezet
worden 

Met het taphulpstuk heb ik een hoop geld gespaard. Het tappen van M1 draad vergt een behoorlijk vaste hand. Met het tap-hulpstuk kun je tussen duim en wijsvinger de tap rond draaien en heb je heel veel stuur over de kracht die je uitoefent. Het boorkopje voor de kleine tappen is van Proxxon. De draad in het boorkopje is M8 x 0,75 en die snijplaat had ik nog. Sinds het machientje af is is er nog geen boortje en geen tap gebroken!
De grote kolom boormachine gebruik ik niet of nauwelijks meer. Kleine gaatjes boor ik op het kleine boormachientje en de grotere gaten op de freesbank.

Heel leuk om te maken en ondanks de beperkingen erg fijn in het gebruik.

Monteren!

Na de "spuitsuccessen" kon ik gaan monteren. Wat te verwachten was, maar mij op het moment surprème toch verraste, was dat de verf veel, met zorg gemaakte, passingen onmogelijk maakte.
Met toch wat pijn in het hart moet je dan de lak 'beschadigen'. Dat doet wel een beetje zeer in het begin. Vooral schroefgaten moesten een beetje ruimer gemaakt worden. De meeste schroefgaten waren krap aan de maat. Eerst heb ik van de scheenplaten en de lagerblokken de resten verf gehaald en de onderdelen gepolijst. De randen van de wielen waren gedeeltelijk mee gespoten en moesten blank gemaakt worden. Omdat ik al heel lang aan het bouwen ben (vanaf 1996) kon de rest ook wel een poetsbeurt gebruiken. Alles was wel ontvet voor het spuiten maar de delen die niet gespoten moesten worden waren verder nog niet behandeld. Voordat de wielen met de lagers zijn gemonteerd heb ik eerst de cilinders in elkaar gezet, d.w.z. de kant van de leibanen, en daarna vastgezet aan het frame. Met de wielen en de assen eraan was het frame wat moeilijker te manoeuvreren.  De voorkant van de cilinders had ik open gehouden om de stoomschuiven en de zuigers na het monteren van het drijfwerk af te kunnen stellen.
Wat ik onderschat had was de tijd die ik er mee bezig was. Bijna twee weken voor het geheel op lucht kon lopen. Veel schroeven kon ik met maar hele korte slagen aandraaien, een behoorlijk tijdrovend en soms zenuwslopend werk om ze erin te krijgen. Vooral nu alle onderdelen gemonteerd werden kwam er hier en daar ook wat ruimtegebrek. Waarschijnlijk onervarenheid van mij dat ik daar niet voldoende rekening mee gehouden had. Alle onderdelen waren wel pas gemaakt maar eigenlijk nooit allemaal tegelijkertijd gemonteerd geweest. Alles is uiteindelijk wel op zijn plaats gekomen. Iets om te onthouden voor de volgende keer!

Nog zonder aansluiting van de aspomp

Het smeersysteem voor de aslagers

De cilinder

Het rooster met aan de zijkanten de
leidingen voor de lagersmering

Inmiddels is de hele locomotief gemonteerd en heeft hij op stoom gelopen. Eigenlijk was mijn planning om de locomotief aan het einde van de zomervakantie op stoom te laten lopen. Het werd onderhand enigszins gênant om op verjaardagen te moeten zeggen dat "hij" nog niet klaar was. Hoewel nog niet klaar, toch een grote stap voorwaarts. De planning is dus niet gehaald maar ik kan nu weel weer enigzins gerust op visite.

Er was bij mijn eerste bezoek aan de Modelbouw Vereniging Twente al voorspeld dat de eerste keer op stoom een hoop gebreken zou opleveren. Met deze insteek viel het mee. Alle kranen lekten, de cilinderpakkingen lekten, de pakking van de stoomdom lekte en de bypasskraan spoot kokend heet water in de waterbak. De beide veiligheden gaven meteen stoom bij 0,0 bar druk. Beide veiligheden strakker afgesteld leverde geen verbetering op: de zittingen waren dus niet dicht. De machine liep wel heel mooi op stoom maar de 6 atmosfeer heb ik niet gehaald. Op een gegeven moment begon een van de veiligheden stoom te spuiten en was niet meer te stoppen. De stoom condenseerde en kwam als een regenbuitje weer naar beneden. Dat was het einde van het avontuur. Wat wel goed was: de cilindersmering werkte, de aansluitingen van de oververhitter en de beide cilinders waren stoomdicht, de waterpompen werkten beide goed en de snuiver was stoomdicht. Beginnersgeluk. Al met al was ik lang niet ontevreden!

 Etswerk

De stoomschuif en een stukje van de zuiger

Het voorlopige eindresultaat.

 

Voor en..

na

Vervolg..

Het vorige bericht eindigde met twijfel over het spuitresultaat van het frame.

De erste indruk leek goed. Bij nader inzien waren een groot aantal plekken niet goed geraakt en schemerde er primer door de zwarte lak. Punt was nu, of de verf verwijderen en opnieuw beginnen, of grondig schuren en overspuiten. Na veel wikken en wegen heb ik voor opnieuw beginnen gekozen. Veel plaatsen waren wel zichtbaar maar niet goed bereikbaar met schuurpapier zodat het uiteindelijke resultaat hoogstwaarschijnlijk niet aan mijn verwachtingen zou voldoen. De volgende stap was afbijt te vinden dit 2K lak zou aantasten. HG doet wat het belooft! Het werkt wel maar de resultaten laten zeer lang op zich wachten en zijn uiterst mager. Een oud blik overgebleven Histor afbijt werkte iets beter vooral nadat ik het een beetje verdund had met water.

Triest werk,

zeer triest!

Na een lange ochtend en een deel van de middag kwasten en krabben met een houtje was de meeste verf er af. Daarna heb ik het even laten rusten. de volgende dat heb ik voorzichtig met de achterkant van een aardappelschilmesje de laatste restjes verf er voorzichtig afgekrabd. Daarna met een koperborstel nog zoveel mogelijk restjes weggeborsteld. Nog een lange ochtend voorbij. De verf is fantastisch bestand tegen van alles en nog wat, inclusief thinner. Mooi om te weten! Hierna ontvet en het frame weer in de primer gezet. Een paar dagen later weer met zwarte lak gespoten. Deze keer heb ik het hele frame met de airbrush gespoten. Eerst alle slecht bereikbare plaatsen behandeld en keer op keer gecontroleerd of alles goed gedekt was. Uiteindelijk de gemakkelijk bereikbaar plaatsen gespoten. Het resultaat was na uitharding bevredigend. Tijdens het uitharden slinkt de verf er wordt het resultaat nog strakker. Aangemoedigd door dit resultaat heb ik een doos vol onderdelen gespoten.

De rechter cylinder

Rem onderdelen, dummy pomp, kranen en het frame van de ganghandel.

Rem onderdelen, kruishoofd geleidingen.

Al doende gaat het soms vreselijk mis....

Vorige week heb ik het frame met 2 componenten washprimer gespoten en nu was het tijd om de zwarte lak op het frame te spuiten. Na lang zoeken en vergelijken, eindeloos Youtube filmpjes kijken, had ik zoals ik in het vorige bericht al meldde een Badger airbrush aangeschaft. Omdat de airbrush wat klein voor deze klus is, heb ik later ook een mini verfspuit, merk 'Topgun-Black Edition' en daarnaast ook vocht/olievanger gekocht. Zakgeld op! Met advies van Airbrush Services in Almere heb ik de nodige koppelingen besteld om een en ander aan te sluiten op mijn compressor. Alles klopte nu en met op beide spuiten een snelkoppeling kon ik gemakkelijk switchen van de ene spuit naar de andere. De Topgun is een HVLP spuit, d.w.z. High Volume Low Pressure. Naar ik begrijp zuiniger met de verf en een lagere spuitdruk. Ongeveer 2 à 2,2 atmosfeer. Beide verfspuiten functioneren bij die druk goed.

Met het resultaat na het wasprimer spuiten was ik behoorlijk gelukkig. Geen zakkers en nauwelijks stof of andere verontreinigingen. Om de washprimer heel licht na te schuren heb ik bij de schilder bij mij in de buurt een schuurpad gekocht (gekregen) om de washprimer na de schuren.
Korrelgrote 1000.
Voor ik heb geschuurd met het padje heb ik de wasprimer eerst een week laten uitharden. Resultaat na het schuren, een fluweel glad oppervlak! Ik twijfelde toch of ik de zwarte lak met alleen de airbrush, vanwege de vele hoeken en holtes van het frame, of toch ook met de Topgun verfspuit zou spuiten. Uiteindelijk heb ik besloten om ook de Topgun voor de grote vlakken in stelling te brengen. Omdat het een nieuwe spuit was heb ik eerst alles uit elkaar gehaald en schoongemaakt met thinner.

De Topgun Black Edition

De Badger 150 

Het frame heb ik na het schuren met wasbenzine ontvet en met een microvezeldoek voorzichtig nagewreven. Met de Bagder had ik afgespoten en dus 'ervaring' opgedaan. De grote verfspuit was nieuw voor mij. Lang leve YouTube! Er zijn  ontelbare filmpjes te vinden met reclame voor verfspuiten die aangeven hoe je de spuit moet afstellen en de hoe je ermee moet spuiten. Alle knoppen afgesteld met een beetje wasbenzine in de beker om te proberen.

Alles was nu gereed om het frame te spuiten. Zelfs het weer zat mee. Zachte regen en nauwelijks wind.

Geen enkel excuus dus. Met toch wel een beetje natte rug heb ik het frame in de zelfde volgorde gespoten als bij de washprimer beurt.
Eerst de hoeken en de gaten en daarna met de grote verfspuit de vlakken. Alles verliep zoals ik gehoopt had. Het zag er prachtig uit, totdat....... bij nader inzien... 

Heel blij mee

Al iets minder

                   

Ernstige twijfel